Ana Sayfa
İletişim
sayfa-2
sayfa-3
sayfa-4
sayfa-5
sayfa-6
sayfa-7
sayfa-8
sayfa-9
Sayaç
sayfa-10
sayfa-11
sayfa-12
sayfa-13
sayfa-14
sayfa-15
sayfa - 16
sayfa - 17
sayfa - 18
sayfa - 19
sayfa-20
sayfa-21
sayfa-22
sayfa - 23
sayfa - 24
sayfa -25
Qariqatüru -Karikatürler
Gireye Pela Umbazu
 

sayfa - 18












Zıwan vêşi mühim o
qandê to, êy, ay, şıma,
ma hemınanrê.

Zıwan qandê fıkıra,...
qısana, zerirê,
tımo lazımo.

Bê zıwan
tı, a, o, şıma,
ma çıniyê.

Zıwan ma rê lazımo,
zeydê awa.

Zıwan qeçkin ra dest pê keno,
hetana merg.

O kilitê heme çiyo:
ê alimey,
ê şexsiyet,
ê insanetey.

Zıwan... zeydê lilikyayo.

Not: Şiirê Safiya Pak "Zıwan" ma kıtabê ciyê "Xeribey ıd Kêye dı" per 26 ra gırot. Kıtabê nuştox sera 1997 dı neşır biya.

http://zazapress.tripod.com/



-----------------------------------------------





Axret 'Heqqu

'Heq çew çewid nimunenu
Kül zerey insund munenu
Tey munen hin nivecénu...
Nayd mun axretıd vecénu.

Zalım mebu zolım mekı
Tırb tariyaw tız tey tekı
Qews mevajı çewtı mekı
Ce'nımd adır ken ki fekı.

Çew 'heq xura névirenu
Kes 'heqqi xu tura génu
Kisey tud çék nimunenu
Ce'nım turi mülk munenu.

Masum hişarb xırab mekı
Holıb holeyd qelb xu dekı
Numey Homa'y dekı fekı
Tı axret xur béhude mekı.

Masum DİNÇ

https://www.facebook.com/dertsatiyorum


---------------------------------------------------------------



Zıwan sistemê qıseyano ke merdum pê keno têsere u wesileyê suhbetio. Goreyê tayine yew hacetê komunikasyoni ra serkewte hafıza tarix u kultur u adet u toreyê mordemi zıwan de yeno diyayene. Senatê da insania ke tenya ey rê xaso.

Serranê peyênan de roştberê Zazayan çım de qıymetê zıwani bi zêde, kenê ke zıwanê xo rareynê, pay ra verdê, raver berê.

Zazaki de qıse zıwan, hetê koki (rıstımi) ra Ewıs...ta (Avesta) de hizū-, Hindkiyo Kıhan (Sanskrit) de jihvā- जिह्वा (bıwane: cihwā) Partki de izβān, Farskiyo Miyanên (Pehlevki) de izwān, uzwān biyo. Kurdki zıman, Farski zebān زَبان, Paşto žiba, Osetki äwzág vanê.

Varyantê çekuye :

jan, jian, jion, juwan, juyan, jüan
zan, zıwon, zon, zuan, zun, zuwan, zuwen, zuwon, zuwun

İlmê zıwani :

İlmo ke gıneno zıwani sero, zıwani tarif u ifade keno, zıwananê Ewropa de cı rê vanê "linguistic". Qısm u leteyê ilmê zıwani zehfê. Fêlê ilmê zıwani cıgeyrayışê nışananê zıwanio ke mıxtelıf tebeqeyanê hêrarşiye seroyê.

Qısmê meqsedê tarifê zıwani :

Fonetik u Fonolociye (İlmê veng u vacan)
Grafematik (İlmê nışananê nuştey)
Morfolociye (İlmê şıkli)
Vıraştena qıseyan
Rêzê cumla
İlmê mena (Semantik)
İlmê zıwanê nuşten u uslûbi (Stilistik)
Pragmatik
İlmê zıwanio umumi

u ê bini.

Zar u Zıwan :

Zar vengo, zıwan ki letey goştio ke fekê insani de, oyo. Bê zon ki isan şeno veng veco, bıqêro, bılımo, feqet nêşeno qısey bıkero. Qıseykerdene ê letey goşti lewnena, hewna perse qesa fekê insani ra veciyena. Hurdmêna ke resnay pê, beno qıseykerdene u insanı ki ebe nê ornagi jewbini fahm kenê. Bê zar u bê zıwan ki şenê, insani jewbini de qısey bıkerê, jewbini serwext kerê. Be teknikanê tezeyan, be destan, be bêçıkan (engıştan) u be hereketan jewbini danê fahmkerdene. Feqet qet çiyê qasê qıseykerdene jewbini ra hendae nezdi niyo. Qey vanê 'zar u zıwanê xo ameo gırewtene’; yanê, ne vengê xo veciyeno, ne ki qısey keno.

Mılet u qewmê ke dewletê xo estê, se serre, dısey serre be zıwanê xo qısey kenê, zıwanê xo kerdo zıwanê teknik u teknolociye, anci ki sero vındenê, raver benê, vanê ke; zıwanê ma wertey zıwananê dıwelan de vini mebo. Eke ma zıwanê xo goranê teknik u teknolociya ewroy de raver meberime, qıseyanê neweyan mevecime, pey de maneno. Be no qeyde zanaê ma, ilmdarê ma meşte biro be zıwananê dıwelan nüşteyanê xo nüsnenê. O waxt ki qewmê ma nê zıwani ra fahm nêkeno. Gereke anci ma nê zıwani bıçarnime, se ke qewmê ma fahm keno, heni bınüsnime. Beno dı kari. Eke roştberê jew qewmi be zıwanê xo nê, be zıwananê dıwelan de nüsnenê, faydey nê ilmi u zanoği qewmê xo de hewndae nêno zanıtene. Qewmo ke seba ey ra nüsneno, gereke be zıwanê ey bo, be zıwanê dê ğeribi mebo. Ewro teknik u teknolociye her zıwani sero hukım keno. Zıwan, ilmi her roc raver şono. Eke rocê raver nêgırewt xo dest, peyniye zaf çetın yena.

Vervate Zıwani ser :

Gerek her merdım hemverê xu, hemverê piranê xu wezifey xu biyaro ca. Wezife; wezifey vındernayışê vıni-biyaenda zıwanê ma Zazakiyo. Gerek her merdımê do zane, nuşkar, wendey xu u kokê xu nas bıkero. Naskerdena xu, naskerdena welatê xu kêberê şarê binan rê xu qebulkerdış'a beno.

Her merdım bı şexsiyetê xu'ya yeno naskerdenı. Senin kı her mıletı, nuşkar, artis bi çiyê xuyê taybeti'a yenê naskerdenı. Êyê kı ninan rê beno kılidê komünikasyoin zi fına zıwano. Yanê zıwan, kılidê komünikasyonê nuş u ê qısey mabêndê şaran u insanano. Zıwan şexsiyetê welatio. Kokê welati, kokê namey welati her wext xu zıwan ra gêno. Swêdi-İsveç, Yunani-Yunanıstan, Fransizi-Fransa, Romani-Romanya, Rusi-Rusya (Urusya) u.ê.b.

Çı wext merdım bı zıwanê xu'ya nênuşno, zıwano xu niyaro kar, caê dı ê merdımi kewnê tengaseya vinayışi u nêşenê rayê da newiye akerê qandê zıwanê xu u nêşenê bıbê rayberê şarê xu. Zıwan, fek u diyalekt zengin-biyayena şar-biyaena.

Bı zıwanê Zazaki heta nıka çiyo muhim niameo nuşnaenı. Çiyê kı heta nıka ameo nuşnayenı zi, zaf neweo. Na newe-biyayenı zi, zıwanê maê nuştey zehmetey veceno ser raya ma. Heta nıka ê çiyê kı ameyê nuşnaenı, ê zi tenya ser çiyê siyaset u estanıkı mendo. Gere ma ney çi bıvırnim. Enerci u gıraneya xu bıdê çiyê bini ser zi. Cokı çendê ma zıwan, tarix, tradisyon (urf u adet) u çiyê açarnayışi ser bıgurwey, maê zıwanê xuyê ma u pi bıkerê dewlemend. Her çiyo muhim zi noyo kı, zıwanê Zazaki dı dıyalekt u feki estê. Nuşnaenı dı, qıseykerdenı dı qandê coyo kı ma zehmetey ancenê. Gere ma qederê zıwanê xuyê bındest dı mendey bıvırnê u günia teziye cıdê. Eger ma ney nêvırazê se, qeçekê ma do ma ra hesab pers kerê. Ma kar u xebatê ma zi wuni tecrid bıkerê kı ma do nêşê werzê lıngandê xu ser.

Tıya dı ez wazenan çiyê vecan çıman ver. Gere ma enerci u günia xu bıdê zıwan ser u ma xu lete nêkerê. Fek u diyalektê Zazaki biyarê pêhet u bı inan ra ma zıwanê xyyê nuştışi vırazê. No kar zi, karê merdımê cıddi u ê zaneyo. Eger ma wazenê, zıwanê xu newede ra vırazê, gere ma akademi u enstytiyanê xu vırazê u bı newede ra ma günia teziye cıdê. Bı zür u nêzaney'a qet çiyê nêkewno ser. Zane biyayenı zi, kokê xu, zıwanê xu u kulturê xu naskerden'a u gırwe kerden'a beno. Gere her merdım gırwe u enerciya xu dı cıddi bo.

Vıraziyaen u biyayena dınya ra heta nıka heme çi ameo vırnayış. İnsani, si (kemere), awı, dar u çar wextê serrı ameo vırnayış u zaney tarixê ney rê vanê mutasyon. Zıwan zi nê vırnayışi ra heqê xu gırewto u ameo vırnayış. No vırnayış hem hetê negatıf u hem zi hetê positiv rao. O çi kı negatif tarix dı xu mısnao, noyo kı, şar zıwanê xu, xu vira kerdo u zıwanê do bin mısao. Zıwanê ma dı zi çiyê newey veciyenê.

Nê çi ser werzaenı zaf gırda. Qandê kı, heta nıka zıwanê ma ameo pelçıkiyaenı u nıka ma gamanê xuyê gırdan erzenê u xu nezdiyê pê anê. Qandê jew-biyaena zıwanê ma Zazaki dest pê dê, mıl bıdê mıl.


---------------------------








May u pi: Cedê kesi
Ded (Ap): Bıray pêrdê kesi
Emı: Waya pêrdê kesi
Bapirı: Maya pêrdê kesi
Kalık: Piyê pêrdê kesi yan zi ê marda kesi. ...
Keko: Pi yan zi bırayo en gırd
Xal: Bıray marda kesi
Xalı: Way marda kesi
Dapirı: May marda kesi.
Dayê (Mayê): Maya kesi
Niyazı: Cıniya dedê kesi
Deza: Lacê dedê kesi
Dedkeyna: Keyna dedê kesi
Bıra: Bıray kesi
Way: Waya kesi
Xalkeyna: Keyna xali yan zi ê xalı
Emkeyna: Keyna emı
Êgan, êganı: Qeçê way yan zi bırardê kesi
Vıstewre: Pi yan zi bıray cınıyerda kesi
Vıstıru: May cıniyerda kesi
Waşti: Keyna waştê, dest gırotêya waştey.
Waşte: Laceko nişan kerde, dest gırotey waşti
Dêmari: Maya kesiya dıdını, sextê
Wesni: Cıniya kı anê cınıyerna ser.
Veyvı: Veyva kesi, cıniya qeçan yan zi nezdiyandê kesi
Kerwa: O kı kes cı pêşdı sınet beno, o kerway kesiyo
Keyxalan: Key xalandê kesi
Keyapan (dedan): Key dedandê kesi
Keypêran: Key may u pêrdê kesi
Camêrd: ‹nsano neri
Cıni: ‹nsana maki
Lajek (Lacek): Qeçek yan zi xorto neri
Keynekı: Qeçek yan zi xorta maki
Tut: Qeçekê miyandê qündaxiyo neri
Pıtı: Qeçekê miyandê qündaxiyo maki
Qeçek: Werdi
Xort: Hebê dıha qeçeki pilêri
Pil: Merdımo bı emır, gırd yan zi verameye
Qıj: Werdiyê pili.


-----------------------------------



Kimya yew lızgey zunayişio. Çekuy Kimya zıwanê (zunê) Mısırkiyo Khun ra yeno, (kēme: dınya). Eke manê çekuy ra ifade kerime, yeno manê zênaata metali ra şêkil cıdayene. Kimya unca ilmo vıraştıso, hal u sêklê vurnayena elementan u ninan ra qanunê ilmi vıraşteneo. Kimyawa ke, ma na S.S (seserre) ra sınasneme seserrea 17ine u 18ine de vejiya meydan. Kimya eve cerevnayena vormelu ravêr şına, metal u bêmetal (ametal) ra laboratuwaran de eve numune virajina.

--------------------------




Botanik, zanışiya ke nebati sero geyrena cı aye rê vaciyeno. Botanik lızgeyê biyolociyeyo. İnsan senê bıkero ke nê nebati ra tenêna zêde istıfade bıkero u nê nebati senê iklım de, senê erd de, senê tebiet de rewenê, nê persan sero zi xebetiyeno.

------------------------




DMC test , NRT, Emmanuel TV, Kurd Channel, Nautical Channel ,Xoybun Tv, Efrîn Tv, Denge Tv, Dijle Tv, Sahar TV,

kürtce tv kanallari 95 tane ve tek bir tane zazaca kanal yok..


-----------------------------



türkce tv kanallari 202 tane ve tek bir tane zazaca kanal yok..

----------------------------



Dilimiz Zazaca

http://www.iremet.se/index.php?option=com_content&view=article&id=543%3Adilimiz-zazaca&catid=35%3Afaruk&Itemid=56

Zazaca, Kurmançça (Kürtçe) ve Farsça Arasındaki Fark Üzerine Küçük Bir Karşılaştırma

http://zazaki.de/turkce/makaleler/asmen-kiyas.htm

------------------------------------

Bir işçi çalışır emeğiyle oluşturduğu ürüne sahip olamaz. O ürünün sahibi patronudur. Siyasal alanda daha vahim bir durum var. Kişi Zaza kökenlidir; fakat tutturur Kürt sorunu, Kürt sorunu diye... Zazalığın, Kürtlüğün ayrı kimlikler olduğunu,Zazalığın Kürtlüğün içinde eritilmek amacının olduğunu kavrayamamıştır. Zaza olan bir kişi Kürtçeyi mi öğrenecek. Çünkü Zaza Kürtçeyi anlamaz,Kürt Zazacayı anlamaz.Öyleyse bir Zaza’’nın ’’’’Kürt sorunu’’’’ demesi ne kadar inandırıcı olabilir ki?.. İnsan kendine bu kadar yabancılaşır mı? Bu aşağılık kompleksi ne kadar acı? Kendi ana dilini reddetmesi ne kadar trajik?

------------------------------------



---------------------------



-----------------------

hiç aynı bölgede, aynı yörede, aynı mahallede, yaşayıpta farklı dil konuşan ve birbirlerinin dilini anlamayan fakat aynı halk olduğunu iddia eden başka bir halk tanıyor musun...

------------------------



Zazacanın komşu dillerle etkileşim içinde olmasına rağmen Orta İrani dönemden bu yana dilbilgisel olarak ve miras sözcükler açısından yapısını gayet iyi koruduğu söylenebilir. Komşu veya egemen dillerden kelime alışverişi dışında dilin diğer alanlarında fazlasıyla etkileşim gözlenmemektedir. Kültürel açıdan da yerli halk olarak komşu halklarla birçok ortak özelliği taşımaktadır. Bulunduğu ve geliş...tiği şartlara göre değerlendirilecek olursa, zengin bir kelime dağarcığına sahiptir.

Dilin ses yapısındaki ünlüler olan a, e, ê, ı, i, o, u, ü/û, Güney Zazacasında olan û hariç genelde kısa telaffuz edilmekte ve ünlülerde uzun : kısa karşıtlığı yoktur. Bazı ağızlardaki ö ünlüsü –ew- çift ünlüsünden dönüşmüştür (> öw~ öy), örn. Doğu-Dersim dewe, Batı-Dersim döwe ~ döe “köy” veya komşu heceden etkilenmeden ötürüdür, örn. Bingöl-Genç yeno > yön “geliyor”. Tarihsel gelişme açıdan e, ı, u ünlüleri Eski/Orta İranca’nın kısa a, i, u’nun, a, ê, i, o, û/ü ise Eski İranca uzun ā, ai (> Oİ ē), ī, au (> Oİ ō), ū ünlülerin devamıdır.

Eski İrani dönemin sonuna doğru ve orta İrani dönemin başlagıcında gerçekleşen geçmiş zamanın kuruluş şekliyle çoğu orta İrani dilde, geçmiş zaman edilgen ortaç (participle perfect passive) soneki -ta- ile oluşturulan fiil çekimin sayesinde meydana gelen biçim-sözcükdizimsel (morphosyntactic) bir fenomen olan bölünmüş ergatiflik (split ergativity), yani tüm geçmiş zaman şekillerinde geçişli fiillerde öznenin bükünlü halde belirtilmesi, nesnenin yalın halde olması, İrani dillerde ayrıca fiilin ergatif alanda da nesneye göre çekimlenmesi, bugün de Zazacada varlığını sürdürmektedir . Örn. Ez ey anan, o mı ano. “ben onu (eril) getiriyorum, o beni getiriyor”, geçmiş zamanda ise mı o ard, ey ez ardan “ben onu getirdim, o beni getirdi” şeklinde çekilir.

Çağrı hali diye bilinen vocative’i saymayacak olursak, Zazacada olan 2 hal (yalın, casus rectus, ve bükünlü casus obliquus) de Orta Batı İrani dönemden kalmadır.

İsim tamlamasında belirten isimde olduğu gibi, sıfat tamlamasında da sıfat isimden sonra gelir, sıfat da isimle birlikte çekilir, örn. her-o gewr "gri eşek", her-ê gewri "gri eşekler", her-an-ê gewr-an "gri eşekleri(n)

Eski ve Orta İrani dönemden kalma diğer bir özellik de, fiilin edilgen çatısı (diathesis, voice) mürekkep şekilde (bireşimsel, synthetic), yani yardımcı fiil olmaksızın da sınırlı fiillerle kurulması. Eski Hint-İrani edilgen soneki -ya-, Pehlevice’de bulunan –īh- şekline yansıması Zazacada –i- ile mevcut: Nan werino (weriyeno). “ekmek yeniliyor”.

İsim ve şahıs zamirlerinden öte fiil çekiminde de Merkez ve Güney’de 2. ve tüm şivelerde 3. kişide de eril ve dişil olarak cinsiyet farkı belirmekte: O vano, a vana “o (erkek) söylüyor, o (bayan) söylüyor”.

Şahıs zamirlerinde ise tipik Batı İrani yapısı belirmektedir: yalın hal : bükünlü hal: ben ez : mın, sen tı : to, o (eril) o : ey ~ i ~ yı, o (dişil) a ~ ya : ae ~ ay ~ yê; biz ma : ma, siz şıma ~ sıma : şıma ~ sıma, onlar ê ~ i : inan ~ ine

İşaret zamirlerinde aslen 3 boyutlu yakınlık derecesi belirtilse de (Örn. o, n-o, e-n-o; Türkçe’de de olduğu gibi o, bu, şu), genelde kullanılan 2 derece var. Uzak derece için olanlar 3. şahıs zamirleri o, a, ê’ye denk düşerken, yakın derece için Kuzey ve Güney-Zazacasında n- önekiyle no, na, nê; ney, nae, ninan; bükünlü halde niteleyici (attributive) işlevde (n)ê, (n)a, (n)ê, örn. vengê nê heri / heran “bu eşeğin / eşeklerin sesi” iken, Merkez Zazacasında yakın derece için genelde en- ~ ın- kullanılır. Kuzeyde a-, Güneyde e- eki çok yakın derece için genelde niteleyici şekilde kullanılır, örn. eno ~ ano lacek “şu oğlan”.

Fiilde şimdiki zamanda belirgin olan bildirme, emir ve istek kipi mevcut; istek kipinde (subjunctive) olan özellik, Eski ve Orta İrani dönemde olan fiil kökeninin bu kipe yansımasıdır. Örn. Beno “götürüyor”, berd “götürdü”, eke bero “götürse”; ber- < Eski İranca bar-, proto Hint-Avrupaca *bher-.

Görülen (hikayeli) geçmiş zamanda (imperfect) tüm şahıslar için kullanılan sonek -êne (~ -ên, -ê), örn. şiyêne, diyêne “giderdi-, görürdü-” de Partça’da olan Past Optative ahēndē(h) ile alakalı olması muhtemel.

Çoğu Hint-Avrupa dillerinde var olan fiil takıları (preverbs) Zazacada iki şekliyle mevcuttur: Eski Hint-İrani döneminden kalma kimi yön belirten zarfların o dönemde de cümlede fiile yakınlaşarak erişmesi ve fiille bütünleşmesiyle oluşan fiil takıları, örn. ni-šad (< sad- “oturmak”) “(aşağıya doğru) oturmak“ > Zaz. nış-/nıştene “inmek”; ā-bar- “getirmek, ‘geriye götürmek’ ” (< bar- “götürmek”) > Farsça aver-آور/avurden آوردن, Zaz. ar-, an-/ardene “getirmek”. Kalıntı takıların bulunduğu fiiler sınırlı bir şekilde mevcut ve dilde takı olarak algılanmamakta. İkincisi ise, göreceli olarak Zazacanın kendince yeni oluşturduğu otuza yakın fiil takısı, örn. temel fiil kerdene “yapmak”: a-kerdene “açmak”, ra-kerdene “sermek”, ro-kerdene “dökmek”, de-kerdene “doldurmak”, we-kerdene “ateş yakmak”, tıra-kerdene “sürmek, takmak”, pede-kerdene “batırmak”, cêra-kerdene “ayırmak”, cıra-kerdene “kesmek (gövdesinden ayırmak)”, têra-kerdene “etrafa yaymak; uyandırmak”, tede-kerdene “saymak, saygı göstermek”, têro-kerdene “karıştırmak (kağıt)”, werê-kerdene “urgan, ip vs. dolayarak bağlamak”. Nıştene “inmek” anlamında kullanılırken, “oturmak” için ro-nıştene kullanılır. Bazı fiilerde yön belirten fiilsel ön edat diyebileceğimiz (verbal preposition) [e]ra, [e]ro biçimler de mevcut (bazı ağızlarda sadece kalıntı olarak bulunur veya kaybolmuştur): cı daene “(birine bir şey) vermek” : era cı daene (dan- ra cı) “dayamak”, ero cı nıştene (nışen- ro cı)'' “binmek”.





 
 
 
 
 

Bugün 12175 ziyaretçikişi burdaydı!
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=